08:14 Thứ Tư, 18/07/2018
Khoa học công nghệ
opera fix
    
opera fix
Tuyển chọn tài năng lĩnh vực TDTT và mô hình đào tạo thể thao thành tích cao một số quốc gia trên thế giới
11 Tháng Bảy 2018 09:59:00 GMT+7
“Tài năng thể thao” – Tìm kiếm, đào tạo và cách thức phát triển VĐV thể thao là một trong những nhiệm vụ trong ngành TDTT của bất kỳ một quốc gia. Tùy vào định hướng phát triển, tính chất các môn phát triển theo hướng thể thao thành tích cao hay thể thao quần chúng, hay các đặc điểm về nhân trắc học… mà mỗi quốc gia lại có những hướng đào tạo và phát triển VĐV khác nhau.

TUYỂN CHỌN TÀI NĂNG LĨNH VỰC TDTT VÀ MÔ HÌNH ĐÀO TẠO THỂ THAO THÀNH TÍCH CAO
MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI

Trương Quốc Chí

Bộ môn Giáo dục thể chất & An ninh quốc phòng

Trường Đại học Điện lực Hà Nội

      I.            Đặt vấn đề

“Tài năng thể thao” – Tìm kiếm, đào tạo và cách thức phát triển VĐV thể thao là một trong những nhiệm vụ trong ngành TDTT của bất kỳ một quốc gia. Tùy vào định hướng phát triển, tính chất các môn phát triển theo hướng thể thao thành tích cao hay thể thao quần chúng, hay các đặc điểm về nhân trắc học… mà mỗi quốc gia lại có những hướng đào tạo và phát triển VĐV khác nhau. Đấy có thể là định hướng phát triển tài năng thể thao dài hạn, định hướng phát triển thể thao theo năng khiếu cá nhân, hay đôi khi đấy là cách thức phát triển tài năng qua chọn lọc, tìm kiếm…

   II.            Định nghĩa tài năng thể thao

Thuật ngữ “xác định tài năng” có thể được hiểu theo nhiều nghĩa. Theo đó, xác định tài năng không chỉ là việc xác định một vận động viên ở một độ tuổi cụ thể hay một môn thể thao cụ thể nào, mà là xem xét cả quá trình các vận động viên được đào tạo cho đến tận khi họ trở thành vận động viên chuyên nghiệp.

Vậy thế nào là “tài năng thể thao”? Có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm “tài năng”. Nhiều giáo viên, huấn luyện viên và các chuyên gia tìm kiếm tài năng cho rằng họ việc phát hiện tài năng bắt đầu từ những cảm nhận “bản năng”, tuy nhiên, điều này lại “khó có thể diễn tả được bằng lời”. Do đó dẫn tới một thực tế là nhiều vận động viên tài năng đã không được phát hiện khi họ còn trẻ tuổi. Các ví dụ điển hình về trường hợp này bao gồm cả danh thủ Bóng đá Brazil Ronaldo và cầu thủ Bóng rổ số 1 thế giới Michael Jordan.

Ngược lại, cũng có rất nhiều vận động viên được xác định là tài năng nhưng lại chưa bao giờ vươn tới tốp đầu và vì vậy họ thường ít được công chúng biết đến. Khái niệm “tài năng” do đó vẫn còn là “điều bí ẩn” với nhiều định nghĩa khác nhau. Trong thời cổ đại, tài năng được coi là “một lượng tiền lớn mà một người nào đó đã tích cóp được trong nhiều năm”.

Định nghĩa trong Từ điển Van Dale lại không chỉ đề cập đến “một số lượng vàng hay bạc nhất định” mà còn cả “khả năng và năng lực bẩm sinh”. Kết hợp lại, định nghĩa này có nghĩa là sự liên hệ chặt chẽ giữa bẩm sinh (cấu trúc gen) và nuôi dưỡng (đào tạo) (Tucker & Collins, 2012).

Trong một hoặc một nhóm các môn thể thao tương đồng có một giới hạn về độ tuổi mà ở đó giai đoạn phát triển tài năng kết thúc để tiếp bước tới vị trí đỉnh cao. Điều này có nghĩa là giai đoạn phát triển tài năng bị giới hạn về mặt thời gian. Trong mối tương quan với giới hạn thời gian, sự phát triển của thành tích thể thao phụ thuộc vào đặc điểm mà một đứa trẻ cần có để phát triển, đào tạo và huấn luyện tại một thời điểm nhất định (Janelle & Hillman, 2003).  Như vậy, mối tương quan giữa thời gian và chất lượng phát triển là yếu tố quyết định của quá trình tìm kiếm và phát triển tài năng.

Một giả định quan trọng được đưa ra là các vận động viên tài năng trong tất cả các chương trình tìm kiếm và phát triển là tài năng đều có thể được phát hiện và đánh giá (Cobley et al., 2012). Tuy nhiên, trên thực tế điều này hoàn toàn lại không phải là dễ dàng. Thông thường người ta có thể đánh giá được thành tích của một vận động viên tại một thời điểm nhất định, đặc biệt là trong các môn thể thao cá nhân, để tìm ra các vận động viên tốt nhất.

Trong các môn thể thao được cho điểm cảm tính bởi Ban trọng tài như thể dục nghệ thuật (TDDC) thì việc này sẽ khó khăn hơn và với các môn thể thao đồng đội thì nó thậm chí còn trở thành một thách thức rất lớn. Ai là cầu thủ Bóng đá tốt hơn khi các cầu thủ trong đội đã vận hành hoàn hảo hàng tiền vệ, đưa ra sự hỗ trợ, ghi bàn thắng hoặc ngăn chặn không cho đối phương ghi bàn? Những ví dụ kiểu này luôn có liên quan đến thành tích thể hiện tại một thời điểm cụ thể.

Nếu chúng ta còn kèm thêm cả việc dự báo thành tích phát triển trong tương lai, thì nó thậm chí còn trở nên khó khăn hơn gấp bội, vì bản thân việc dự báo thành tích đạt được của một vận động viên trong tương lai đã là một công việc vô cùng khó khăn.

Về cơ bản người ta có thể đưa ra dự báo về thành tích trong tương lai dựa trên các đặc điểm thể hiện đa dạng và thành tích đạt được trước đó của mỗi cá nhân khi còn trẻ. Cho dù nghiên cứu về lĩnh vực này hiện vẫn chỉ trong giai đoạn mở đầu, song các kết quả nghiên cứu về các vận động viên tài năng trong suốt quá trình phát triển và đặc điểm biểu đồ phát triển thành tích của họ cũng có thể trợ giúp hữu hiệu cho nỗ lực tìm hiểu về vấn đề này (Elferink-Gemser et al., 2011).

Trên con đường vươn tới đỉnh cao, việc tìm kiếm và phát triển tài năng đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Xét từ góc độ khoa học, quá trình vươn tới đỉnh cao có thể được chia thành 4 giai đoạn chính là: “phát hiện tài năng”, “xác định tài năng”, “phát triển tài năng” và “lựa chọn tài năng” (Williams & Reilly, 2000).

Phát hiện tài năng đề cập tới sự khám phá, nhận ra thành tích tiềm ẩn của những người hiện chưa tham gia vào các môn thể thao đang khảo sát, trong khi xác định tài năng lại đề cập đến quá trình xác nhận các vận động viên trẻ có tiềm năng để tiếp tục biến họ trở thành các vận động viên ưu tú.

Phát triển tài năng ngụ ý rằng các vận động viên này sẽ được cung cấp một môi trường và nguồn lực đào tạo phù hợp để giúp họ thể hiện hết được tiềm năng  vốn có của mình (Régnier et al., 1993).

Cuối cùng, lựa chọn tài năng có liên quan đến quá trình xác nhận liên tục thành tích của vận động viên ở các giai đoạn khác nhau, nhằm lựa chọn ra những người đáp ứng yêu cầu về mức độ thành tích để đưa vào trong các đội tuyển. Như vậy rõ ràng là việc xác định và phát triển tài năng luôn có mối quan hệ khăng khít và không mặt nào có thể được đưa ra xem xét mà không có sự liên hệ với mặt kia.

Từ các kết quả nghiên cứu trong quá khứ, chúng ta biết rằng trong hầu hết các môn thể thao có một số con đường dẫn đến đỉnh cao (Vaeyens et al., 2009). Về cơ bản, chúng có thể được phân ra thành 2 con đường chính là:

·        Chuyên môn hóa sớm trong một môn thể thao và

·        Phát triển toàn diện trong nhiều môn thể thao.

Theo con đường chuyên môn hóa sớm trong một môn thể thao, một đứa trẻ sẽ chỉ tập trung vào một môn thể thao ngay từ khi còn nhỏ tuổi, còn theo con đường phát triển toàn diện trong nhiều môn thể thao, thì các đứa trẻ sẽ được phát triển toàn diện trong nhiều môn thể thao cho đến khoảng năm 12 tuổi (tuổi lấy mẫu). Khi trẻ bước vào lứa tuổi thiếu niên (tuổi chuyên môn hóa), giới hạn về số lượng các môn thể thao sẽ được đưa ra và sau đó ở vào độ tuổi 16 (tuổi đầu tư), thì chỉ tập trung duy nhất vào một môn thể thao chính (Bloom, 1985; Côté, 1999; Côté et al., 2003).

Con đường thứ hai này sẽ giúp tạo ra một sự phát triển linh hoạt và so với con đường chuyên môn hoá sớm, nó dường như có vẻ cũng tốt hoặc thậm chí là tốt hơn khi bàn tới thành tích thi đấu của trẻ ở độ tuổi trưởng thành (Gulbin et al., 2011). Tuy nhiên, nó dường như sẽ là một lợi thế nếu đứa trẻ lại tham gia vào các môn thể thao tương đồng hoặc chính môn thể thao mà chúng sẽ trở thành người nổi trội sau này.

Ảnh hưởng tác động tích cực của con đường phát triển toàn diện cũng bao gồm cả việc nâng cao cơ hội giúp những đứa trẻ tham gia vào môn thể thao phù hợp nhất với đặc điểm cá nhân của mình.

III.            Những mô hình phát hiện, lựa chọn và phát triển tài năng thể thao

Tóm tắt về một số mô hình phát hiện, lựa chọn và phát triển tài năng có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về mối quan hệ của 3 giai đoạn gồm phát hiện, lựa chọn và phát triển tài năng. Những mô hình này đều nhằm mục đích phát hiện và tìm kiếm những tài năng thể thao (Salmela & Regnier, 1983).

Dưới đây là tổng hợp của một số Mô hình phát hiện và phát triển tài năng thể thao trên thế giới:

1.     Mô hình của Bar-Or năm 1975

Bar-Or (1975) đưa ra 5 nhân tố quyết định đến việc phát hiện tài năng. Ông không đề cập đến việc lựa chọn và phát triển tài năng.

Tuy nhiên, kết luận của ông về một chương trình đào tạo tài năng dành cho VĐV trẻ có những nét tương ứng với định nghĩa về lựa chọn tài năng.

·        Nhân tố 1: Sự đánh giá về mặt tâm, sinh lý và các yếu tố ảnh hưởng đến phong độ thi đấu.

·        Nhân tố 2: Chỉ số phát triển được áp dụng nhằm giải thích  cho vai trò của yếu tố độ tuổi.

·        Nhân tố 3: Kiểm tra phản xạ của trẻ nhằm khai thác triệt để khả năng của chúng qua một chương trình đào tạo ngắn.

·        Nhân tố 4: Đánh giá đến yếu tố lịch sử gia đình

·        Nhân tố 5: Dự đoán thành tích trong tương lai từ kết quả đạt được qua 4 giai đoạn từ 1-4.

2.     Mô hình của Gimbel - 1976

Gimbel cho rằng khả năng của một VĐV có thể phát hiện ở độ tuổi từ 8-9 trước khi đứa trẻ bắt đầu giai đoạn phát triển.

Phát hiện tài năng

Lựa chọn tài năng

Phát triển tài năng

Bước 1: Nhận biết những yếu tố về mặt tâm, sinh lý thông qua phong độ thi đấu.

Bước 2: Kiểm tra theo hình thức lựa chọn ngẫu nhiên.

Bước 3: Thực hiện những chương trình đào tạo trong khoảng thời gian 12-24 tháng nhằm đánh giá sự tiến bộ của mỗi học viên.

Bước 4: Dự đoán sự thành công mà mỗi VĐV có thể đạt được. Mỗi VĐV sẽ được tiếp cận với một chương trình đào tạo riêng.

Nếu VĐV không có sự tiến bộ thì sẽ được đào tạo thêm một thời gian sau đó sẽ đưa ra quyết định cuối cùng.

3.     Mô hình của Jones và Watson - 1977

Khái niệm về phát hiện tài năng theo quan niệm của Jones và Watson căn cứ từ những biện pháp được sử dụng trong những nghiên cứu thuộc tâm lý. Bốn yếu tố trong mô hình dựa vào những phân tích về phong độ thi đấu nhằm nhận biết và dự đoán được sự thành công của VĐV đó. Cả quá trình lựa chọn tài năng và phát triển tài năng đều phù hợp với mô hình mà họ đưa ra.

·        Yếu tố 1: Phát hiện tài năng thông qua phong độ thi đấu.

·        Yếu tố 2: Lựa chọn một cách tiêu chuẩn căn cứ từ phong độ thi đấu của VĐV.

·        Yếu tố 3: Dự đoán dự đoán thành tích thi đấu trong tương lai. Kiểm tra độ chính xác của những dự đoán này.

·        Yếu tố 4: Áp dụng những kết qủa có được để quyết định bộ môn thể thao nào phù hợp với từng VĐV.

4.     Mô hình của Harre - 1982

Mô hình của Harre dựa vào giả thiết rằng quá trình đào tạo và luyện tập là hai yếu tố quyết định đến sự thành công của VĐV sau này. Giả thiết này cho thấy sự chồng chéo của quá trình phát hiện và lựa chọn tài năng (thể hiện ở mô hình dưới).

Mô hình của Harre bao gồm 2 giai đoạn: Giai đoạn đầu tiên của quá trình phát hiện tài năng theo Harre là để tìm kiếm được càng nhiều VĐV tham gia vào những chương trình đào tạo. Harre nhấn mạnh về mối quan hệ mật thiết giữa phát hiện và phát triển tài năng.

·        Bước 1: Phát hiện những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thành tích thi đấu.

·        Bước 2: Xác định đúng những tài năng thể thao thông qua những chương trình đào tạo VĐV trẻ. Căn cứ từ thành tích thi đấu, sự tiến bộ trong luyện tập, sự ổn định ở phong độ thi đấu.

5.     Mô hình của Bompa – 1985

Bompa bảo vệ quan điểm rằng việc phát hiện tài năng không thể thực hiện trong một thời gian ngắn mà phải trải qua quá trình vài năm với 3 giai đoạn chính. Mỗi một giai đoạn, sự cố gắng về mặt khoa học được thực hiện nhằm phát hiện những VĐV với tiềm năng có thể không được nhận ra ở giữa hai quá trình phát hiện và lựa chọn tài năng. Bompa cũng cho rằng mỗi môn thể thao cần phải có một mô hình phát triển riêng.

Phát hiện tài năng

Lựa chọn tài năng

Phát triển tài năng

Giai đoạn đầu: Thường diễn ra ở giai đoạn từ 3-8 tuổi bao gồm một bài kiểm tra thể lực cũng như kiểm tra sự phát triển tâm lý của đứa trẻ.

Đứa trẻ có thể có hoặc không sẵn sàng tham gia vào những hoạt động thể thao.

Giai đoạn 2: Được áp dụng cho thanh thiếu niên, những người đã trải qua những khóa đào tạo. Tiến hành kiểm tra sức khoẻ để phát hiện ra tiềm năng phát triển thể thao trong tương lai.

 Thực hiện những cuộc kiểm tra về tâm sinh lý và lập hồ sơ tâm lý cho mỗi VĐV

Giai đoạn cuối: Là giai đoạn tìm kiếm những ứng cử viên cho đội tuyển quôc gia.

Những nội dung cần kiểm tra bao gồm: sức khoẻ, sự thích nghi về mặt sinh lý trong luyện tập và thi đấu, khả năng chịu áp lực thi đấu và những tiến bộ trong thành tích thi đấu.

6.     Mô hình của Regnier - 1987

Regnier chỉ ra 6 nguyên tắc cơ bản để có thể phát hiện ra một tài năng sau khi tham khảo những mô hình phát hiện tài năng.

Những nguyên tắc đó là:

·        Quá trình phát hiện tài năng phải được quan sát trong một thời gian dài, một phạm vi lớn;

·        Phát hiện tài năng nên tập trung vào những dự báo về sự thành công của những VĐV đó trong tương lai;

·        Quá  trình này phải được thực hiện ở mỗi môn thể thao khác nhau;

·        Quá trình này phải kết hợp chặt chẽ với việc áp dụng nhiều phương pháp kỷ luật;

·        Phát hiện tài năng phải đóng một vai trò quan trọng trong việc đưa ra những dự báo về thành tích thi đấu được quyết định bởi yếu tố di truyền;

·        Phát hiện tài năng phải tính đến yếu tố linh hoạt trong thi đấu bao gồm khả năng ứng biến và xử lý tình huống trong những trường hợp cụ thể.

Mô hình này đưa ra 2 bước chính cần phải được hoàn thiện trước khi áp dụng các biện pháp nhằm đánh giá phát hiện tài năng.

·        Bước 1: Lựa chọn những khả năng sẽ được sử dụng trong quá trình phát hiện tài năng.

·        Bước 2: Tìm ra  những cách thức lựa chọn phù hợp với từng độ tuổi và với từng bộ môn thể thao.

7.     Mô hình của Russell - 1987

Russell đưa ra 3 giai đoạn  xảy ra trong quá trình tìm kiếm tài năng:

Phát hiện tài năng

Lựa chọn tài năng

Phát triển tài năng

Giai đoạn 1: Phát hiện tài năng – Kiểm tra VĐV  bằng những biện pháp sau:

·        Thực hiện những phân tích một cách chính xác và chắc chắn.

·        Kiểm tra VĐV để quyết định liệu họ có thể đáp ứng được những yêu cầu đề ra.

·        Phát hiện những VĐV đáp ứng được yêu cầu đề ra.

·        Đánh giá VĐV thông qua những dữ liệu về giác quan, tâm sinh lý.

Giai đoạn 2: Lựa chọn tài năng - Những thông tin được lựa chọn ở giai đoạn đầu tiên được áp dụng qua  3 bước sau:

·        Cung cấp cho trẻ những thông tin làm căn cứ để trẻ lựa chọn bộ môn thể thao mình yêu thích.

·        Cung cấp cho các HLV hồ sơ về thành tích thi đấu của VĐV để làm căn cứ xây dựng  chương trình đào tạo.

·        Đưa ra một quy trình lựa chọn phù hợp trong đội tuyển, tại các trường học cũng như những chương trình đào đạo đặc biệt.

Giai đoạn 3: Giai đoạn hoàn thiện tài năng - huấn luyện những VĐV tài năng dựa vào những thông tin và kết quả thu được ở 2 giai đoạn trước.

8.     Mô hình của Hebbelick - 1988

Hebbelinckn đề xuất một mô hình gồm 3 giai đoạn, gồm:


Phát hiện tài năng

Lựa chọn tài năng

Phát triển tài năng

Giai đoạn 1: Thực hiện những bài kiểm tra về thể lực đối với những học sinh tiểu học. Những đứa trẻ đạt yêu cầu về thể lực sẽ được khuyến khích tham gia vào một chương trình đào tạo.

Giai đoạn 2: Đánh giá sự tiến bộ của các học viên. Định hướng cho những học viên này lựa chọn bộ môn thể thao phù hợp với khả năng của mình.

Giai đoạn 3: Phát triển trình độ thông qua một chương trình đào tạo có hệ thống.

IV.            Những yếu tố ảnh hưởng đến mô hinh tìm kiếm, phát hiện và phát triển tài năng thể thao

1.     Ảnh hưởng của hệ thống kinh tế - chính  trị

Mô hình triển tài năng thể thao của mỗi quốc gia thường bị ảnh hưởng bởi hệ thống kinh tế và chính trị của quốc gia đó. Du Randt et al. (1992) đã thực hiện một nghiên cứu tại một số quốc gia.

Nhìn chung, có sự khác biệt ở những nước XHCN và các nước tư bản. Sự ảnh hưởng của hệ thống kinh tế và chính trị ảnh hưởng đến mô hình triển tài năng được thể hiện trong những bảng so sánh sau:

Những sự khác biệt mang tính vĩ mô

Các nước XHCN

Các nước tư bản

·        Những mô hình có kế hoạch tập trung và được kiểm soát bởi Chính phủ

·        Chú trọng đến những chương trình giáo dục thể chất tại các trường học để phát triển có nền tảng và hiệu quả.

·        Có mối liên hệ và hợp tác chặt chẽ giữa các giáo viên thể chất và các CLB thể thao.

·        Dễ dàng tiếp cận những chương trình hỗ trợ mang tính khoa học.

·        Nhìn chung ít có vai trò kiểm soát của Chính phủ.

·        Phát triển hệ thống thể thao một cách tổng thể.

·        Các HLV và quản lý được thuê để tổ chức các sự kiện thể thao cấp quốc gia và khu vực.

·        Dễ dàng tiếp cận những chương trình hỗ trợ của khoa học từ các trung tâm đào tạo VĐV.

Sự khác nhau giữa các biện pháp phát hiện và tìm kiếm tài năng thể thao.

Các nước XHCN

Các nước tư bản

·        Áp dụng nhiều biện pháp với những đối tượng ở những lứa tuổi khác nhau.

·        Tổ chức nhiều sự kiện thể thao để có cơ hội phát hiện những tài năng trẻ.

·        Lựa chọn những VĐV có tài năng ở trường học và các CLB.

·        Đào tạo trình độ cho những giáo viên thể chất, cho phép thực hiện giai đoạn 1 và 2 của quá trình tìm kiếm tài năng tại trường học.

·        Thực hiện rất nhiều biện pháp để tìm kiếm ra những tài năng trong thể thao.

·        Áp dụng những hỗ trợ của những nghiên cứu mang tính khoa học.

·        Tổ chức nhiều sự kiện thể thao để phát hiện những tài năng trẻ.

Sự khác biệt ở cách áp dụng mô hình phát triển tài năng thể thao

Các nước XHCN

Các nước tư bản

·        Mỗi môn thể thao có một mô hình phát triển riêng

·        Chương trình phát triển có kế hoạch dựa vào những nghiên cứu khoa học áp dụng cho những VĐV ngay từ khi còn nhỏ.

·        Hỗ trợ chi phí tài chính từ Chính phủ.

 

·        Không tồn tại một mô hình chung cho tất cả các bộ môn thể thao.

·        Có rất nhiều trường đạo tạo thể thao, trung tâm đào tạo tại các thành phố và các trung tâm dành cho những VĐV tài năng.

·        Chính phủ và các tổ chức cá nhân cùng tham gia vào việc hỗ trợ những chi phí tài chính cho thể thao.

2.     Ảnh hưởng của yếu tố độ tuổi đến sự phát triển kỹ năng

Một trong những câu hỏi đặt ra là thành tích thi đấu của một VĐV 13-15 tuổi có thể được duy trì khi các em trưởng thành không.  Trong một thời gian dài người ta đã cho rằng những thành công thời thơ ấu khó có thể được duy trì khi trưởng thành.

Khả năng một cá nhân có thể duy trì được thành tích và vị trí của mình trong một khoảng thời gian dài được gọi là sự ổn định phong độ. Sự ổn định phong độ thi đấu cũng là một yếu tố để các VĐV được lựa chọn.

   V.            MÔ HÌNH TÌM KIẾM VÀ PHÁT TRIỂN TÀI NĂNG CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA

1.     Australia

Trong những năm gần đây rất nhiều những môn thể thao tại Australia đã khởi động chương trình tìm kiếm tài năng. Khi Sydney giành được quyền đăng cai Thế vận hội 2000 Chính phủ nước này đã thành lập một quỹ phát triển những VĐV tài năng và xuất sắc. Bước đầu tiên của chương trình tìm kiếm tài năng này là đưa ra những điều kiện cần thiết về mặt thể lực và tâm sinh lý, tiếp đến là việc lựa chọn những VĐV phù hợp để tham gia thi đấu.

Có 3 giai đoạn trong chương trình tìm kiếm tài năng ở Australia là:

·        Lựa chọn phát hiện những VĐV tiềm năng ở những trường học

·        Kiểm tra, đánh giá khả năng và trình độ của VĐV

·        Phát triển tài năng.

Giai đoạn 1 là giai đoạn tìm kiếm những VĐV có tiềm năng ở những trường học thông qua 8 bài kiểm thể lực cơ bản và được thực hiện bởi những giáo viên thể chất. Kết quả kiểm tra này sau đó được chuyển đến cho những điều phối viên cấp bang, những người chịu trách nhiệm so sánh kết quả này với những chỉ tiêu quốc gia. Những học sinh nào đạt yêu cầu sẽ được tham gia giai đoạn 2.

Giai đoạn 2 cũng áp dụng một số bài kiểm ra như ở giai đoạn 1 nhưng ở mức độ cao hơn. Những học sinh vượt qua được bài kiểm tra ở giai đoạn này sẽ được tham gia vào một “chương trình đào tạo tài năng” được tổ chức bởi một tổ chức cấp quốc gia hoặc cấp bang. Khoảng 10% những học sinh đạt yêu cầu ở giai đoạn này sẽ được tham gia vào những nhóm đào tạo đặc biệt. Những VĐV còn lại được khuyến khích tham gia vào các CLB thể thao để phát triển thêm kỹ năng.

2.     Các nước Tây Âu

Theo Riordan (1988) có những đặc điểm chung trong chương trình tìm kiếm và phát triển tài năng của một số quốc gia Tây Âu

Giai đoạn 1: Giai đoạn lựa chọn cơ bản: Giai đoạn này được thực hiện tại các trường học thông qua những chương trình giáo dục thể chất hoặc tại một số CLB thể thao. Những tiêu chuẩn chính để lựa chọn ở giai đoạn này bao gồm: chiều cao, cân nặng, tốc độ, khả năng chịu đựng, khả năng tiếp thu và những bài kiểm tra ở những bộ môn thể thao cụ thể để đánh giá trình độ và những kỹ năng cơ bản.

Giai đoạn 2: Giai đoạn này cách giai đoạn 1 khoảng 18 tháng và được gọi là giai đoạn tuyển chọn ban đầu. Đây là giai đoạn nhằm đánh giá sự tiến bộ của học viên về thể lực thông qua những bài kiểm tra ở những môn thể thao cụ thể cũng như sự phát triển về tâm sinh lý của VĐV. Các học viên được tham gia vào một môn thể thao cụ thể hoặc cũng có thể là một số nội dung thi đấu khác. Họ sẽ có thêm khoảng thời gian là 1 năm, trong khoảng thời gian đó những VĐV này sẽ được tham dự vào đội hình thi đấu của trường học để có cơ hội luyện tập và cọ xát.

Giai đoạn 3: Giai đoạn lựa chọn cuối cùng, cách giai đoạn 1 từ 3-4 năm. Giai đoạn này sẽ chú trọng vào những yếu tố như: sự tiến bộ trong luyện tập, sự ổn định phong độ, kết quả của những bài kiểm tra thể lực cũng như kết quả đánh giá tâm lý và một số bài kiểm tra tổng thể khác. Nếu học viên nào vượt qua được giai đoạn này sẽ giành được một suất đào tạo bán trú tại một trung tâm đào tạo tài năng với những HLV giỏi nhất cùng với cơ sở vật chất tối ưu và dịch vụ y tế tốt nhất.

3.     New Zealand

New Zealand áp dụng mô hình phát triển ‘hình chóp”, tức là nếu các VĐV có một nền tảng vững chắc thì tài năng của họ sẽ được khai thác triệt để và là cơ sở để những VĐV có thể gặt hái được những thành công trong thi đấu. (Theo McClymont, 1996). Nhiều cuộc thi được tổ chức với mục đích lôi kéo sự tham gia của nhiều VĐV và là cơ hội để phát hiện ra những tài năng thực sự.

Giáo dục thể chất và đào tạo các môn thể thao trong hệ thống giáo dục là những đặc điểm của mô hình này. New Zealand có một mạng lưới phát triển với nhiều cấp độ như Học viện thể thao, những đội tuyển trẻ quốc gia, địa phương và những trung tâm đào tạo tài năng. Nếu được lựa chọn vào đội tuyển quốc gia các VĐV sẽ được đào tạo những kỹ năng để có thể phát huy hết tài năng của mình. Việc phát triển những kỹ năng này phụ thuộc vào độ khó của kỹ năng và thời gian để VĐV có thể đạt được những thành tích quốc tế.

4.     Trung Quốc

Rizak chỉ ra những đặc điểm nổi bật trong cách thức tìm kiếm và phát triền tài năng ở Trung Quốc là đầu tư vào hệ thống đào tạo tại các trường học. Những VĐV được tuyển mộ và lựa chọn theo cách thức sau:

·        HLV sẽ là người phát hiện ra những VĐV tài năng qua các sự kiện thể thao tại các trường học;

·        Giáo viên giáo dục thể chất đưa ra những nhận xét về những học sinh được lựa chọn;

·        Những học sinh này sẽ phải trải qua những bài kiểm tra trước khi được nhận. Sau đó, các bậc phụ huynh của những học viên này sẽ được thông báo về việc con cái họ được lựa chọn;

·        Trẻ em ở lứa tuổi từ 13 – 17 có tài và khả năng đặc biệt sẽ được lựa chọn vào những trường đào tạo thể thao, ở đó chúng được ăn, ở, học và luyện tập cùng nhau. Tất cả chi phí đều do nhà nước trợ cấp.

VI.            DANH MỤC THAM KHẢO

  • Bar-Or, O (1975). Predicting athletic sport performance, Physician and Sport Medicine: 81-85;
  • Bar-Or, O (1996). The child and adolescent athlete. Oxford: Blackwell Science;
  • Bloom, B.S. (1985). Developing Talent in young people. New York: Ballentine Books.
  • Côte, J. (1999). The influence of the family in the development of talent in sport. The sport psychologist, 395-417.
  • Russell, K. (1989). Athletic Talent: From detection to perfection. SPORTS –Science periodical on research and technology in sport, 80.
  • Salmela, J.H. & Regnier, G. (1983). A model for sport talent detection. SPORTS –Science periodical on research and technology in sport, 1-8.
  • Riordan, J (1988). Talent spotting in Eastern Europe. Track Technique, 3214-3220
  • McClymont, D.D. (1996). A proposed model for the identification and development of sporting talent in New Zealand. Journal of Physical Education New Zealand, 14-18.
  • Wikipedia Encyclopedia (2004). http://en2wikipedia.org/wiki/talent
  • Australian Institute of Sport, (2003), Talent search. www.ausport.gov.au/ais/talent

 

 

 

Các tin đã đưa: [Trở về]
        Bullet  Cái nhìn cơ bản về thể thao giải trí, thể thao mạo hiểm và thể thao biển
        Bullet  Nghiệm thu đề tài Khoa học và Công nghệ cấp Bộ: “Đổi mới, nâng cao vai trò tự chủ của các Liên đoàn, Hiệp hội thể thao quốc gia trong thời kỳ hội nhập quốc tế”
        Bullet  Hiện trạng và giải pháp sắp xếp công việc cho VĐV thể thao thành tích cao Việt Nam sau khi nghỉ thi đấu
        Bullet  NCS Vũ Mạnh Cường bảo vệ thành công Luận án tiến sĩ
        Bullet  Trường ĐH Sư phạm TDTT TP.HCM trao bằng đại học khóa 9 và cao đẳng khóa 40
        Bullet  NCS Lê Anh Đức bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ
        Bullet  NCS Nguyễn Thị Thu Hiền bảo vệ thành công Luận án tiến sĩ
        Bullet  NCS Trịnh Ngọc Trung bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ
        Bullet  Bộ TT&TT tới kiểm tra và làm việc tại Tổng cục TDTT
        Bullet  NCS Phạm Đức Viễn bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ cấp cơ sở
 

opera fix